Trending
युएस खबर संवाददाताअमेरिकी राजदूत थम्पसनले दिए परराष्ट्रमन्त्री राणालाई बधाई युएस खबर संवाददातानवौँ महिला एसिया कपमा नेपाललाई पहिलो सफलता, यूएई ६ विकेटले पराजित युएस खबर संवाददातान्यूरोडको फुटपाथ विस्तारको विरोधमा स्थानीय र महानगर प्रहरीबीच धकेलाधकेल युएस खबर संवाददाताएक हप्ता बित्दा पनि भेटिएनन् त्रिशूलीमा खसेका २ बस युएस खबर संवाददाताट्रम्पको दाबी: म राष्ट्रपति भएको भए रुस-युक्रेन युद्ध कहिल्यै हुने थिएन युएस खबर संवाददातान्युरोडको फुटपाथ विस्तारको विरोधमा उत्रिए स्थानीय युएस खबर संवाददाताबिहे गरेको वर्ष दिनमै दुबईकी राजकुमारीले गरिन् डिभोर्स युएस खबर संवाददाताअमेरिकामा विश्वकप आयोजना गर्नु आईसीसीका लागि अभिषाप सावित

महान् सहित दशरथ चन्दको जन्मभूमि बैतडीमा रहेको पञ्चदेवल मन्दिर टुहुरो अवस्थामा

गुञ्जन भण्डारी ।
आध्यात्मिक, भौगोलिक, प्राकृतिक, ऐतिहासिक, प्राचिन, राजनितिक र भाषिक मौलिकताको आफ्नो वेग्लै पहिचान बोकेको सुदुरपश्चिम प्रदेशको बैतडी जिल्लाको देवलहाटमा अवस्थित पञ्चदेवल मन्दिर द्वापर युगको पहिचान बोकेको ऐतिहासिक मन्दिर हो । लिखित धार्मिक तस्तावेज अनुसार कुन्ति पुत्र पाण्डवका ५ देवलहरु रहेका छन् । पञ्च देवल भनिए पनि संगै आमा कुन्ति र पाण्डव पत्नी द्रौपतिको पनि देवल रहेको छ ।

अत्यन्त कलात्मक देवलहरु रहेको सो मन्दिर सहित सम्पूर्ण परिसर भिन्न देखिन्छ । मानव जीवनको ठुलो महत्व बोकेको आध्यात्मिक ४ काल मध्यको श्री कृष्णको अवतरण काल द्वापर युगको प्रत्यक्ष प्रमाणका रुपमा सदियौं देखि पञ्चदेवल मन्दिर धार्मिक र मानविय आस्थाका रुपमा रहँदै आएको छ ।

हाल दशरथ चन्द नगरपालिका वाड नं. ४ मा पर्ने यहाँका मुख्य मन्दिरहरु  शिखर शैलीका रहेका छन् । अत्यन्त बलियो शैलिमा निर्माण गरिएको यस मन्दिर बलिया चट्टा मात्र जोडेर बनाईएको छ । प्राय ढुंगामा भिन्न भिन्न कला प्रयोग गरिएको छ, जसमा प्रयोग भएका कला अहिलेका आधुनिक घरमा भन्दा राम्रो प्रयोग देखिन्छ । शिलालेख ताम्रपत्र, लगायतका विभिन्न लिखित दस्तावेजमा प्रयोग भएका अक्षर कसैले पनि अहिले सम्म बुझ्न सकेको छैन । यसलाई हेर्दा यो मन्दिर द्वापर युग भन्दा पनि पुरानो हुन सक्ने या द्वापर युगमै पनि सो समय यस किशिमको भाषाको प्रयोग हुन सक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ ।

बलिया चट्टानद्वारा कलात्मक रुपमा निर्मित यि देवलहरु तथा मन्दिर सहितको परिसरको भित्रि भाग समेत आश्चर्य जनक देखिन्छ । भित्रि भागको निर्माण कला अर्को अद्भुतता हो कि मन्दिरको भित्र कोठाहरु रहेका छन् । जहाँ हात हतियार, सो समयका धेरै भाडाकुँडा देखि धानका भुषहरु देख्न सकिन्छ  । हेर्दा हालको यो मन्दिर सो कालको बलियो महल थियो । जहाँ युद्धको खतरा समेत रोक्न पूर्ण चट्टानको प्रयोग गरिएको छ । जहाँ गोली बारुद समेतले सजिलै यो भवनलाई असर गर्न सक्दैन । मन्दिर परिसरमा अन्य मठ मन्दिर पनि रहेका छन् ।

ठुलो महत्व बोकेर पनि यतिवेला पञ्च देवल मन्दिर भक्तहरुको नजर र स्नेह भन्दा पर देखिन्छ । मन्दिरको जिर्णोदार हुन नसक्दा ऐतिहासिक दस्तावेज मेटिने जोखिम बढ्दै गएको छ । सरकारले नै संरक्षण गर्नु पर्ने स्तरको यस मन्दिर सुदुर पश्चिमबासीले समेत संरक्षण गर्न नसक्दा चर्चा बाहिर रहेको छ ।

राजनितिक परिवर्तन संगै हालको दशरथ चन्द नगरपालिका वाड नं. ४ मा पर्ने यस मन्दिरलाई अहिले सम्म जोगाएर सम्म राख्ने काम स्थानियलेबासीले गरेका छन् । तर मन्दिरको अस्तित्व पूर्न स्थापनाका लागि लाग्ने आर्थिक लागत र प्रचार-प्रसारका संजाललागि केन्दिय तथा स्थानिय राजनितिकर्मी, विश्वभरका सुदुरपश्चिमेलीहरु र पर्यटन संवद्ध सबै सरोकारवालाहरुको ध्यान जानु जरुरी छ । यो त्यहि नगरपालिका हो जहाँ राणाकालिन दमनका विरुद्ध आवाज यठाएका दशरथ चन्द ठाकुरको जन्म भएको थियो । विर प्रजातान्त्रिक सहिद दशरथको सम्मानमा नगरपालिकाको नाय परिवर्तन भए पनि हिजोको समयमा बनेका एतिहासिक सम्पदा र व्यक्तीप्रति हामीले गर्व गर्ने धेरै ठाउ पनि बन्न सकेको छ ।
पञ्च देवल बैतडीबासी र सुदुरपश्चिमको मात्र चिनारी नभई सिङ्गो नेपाल र नेपालीको परिचय स्थापित गर्न सक्ने मन्दिर हो । जसको निर्माण शैली, स्थान, कला कौशल लगायतका महत्वपूर्ण पक्ष पृथक देखिन्छ । उचित प्रचार प्रसार र संरक्षण तथा प्रवद्धनका कारण पञ्चदेवल टुहुरो जस्तै बनेको छ । संरक्षण र प्रवद्धनका हिसावले ओझेलमा पर्दै गएको पञ्चदेवलको महत्वबारे कमसेकम स्थानिय र प्रादेशिक सरकार र देश विदेशमा रहेका सम्पूर्ण सुदुरपश्चिमेली एक हुनु आवश्यक छ । पञ्चदेवलका हकमा बैतडीबासी अझ धेरै गम्भिर बन्नु पर्ने देखिन्छ । देश भरका यि र यस्तै राष्ट्रिय गौरव बोकेका ईतिहासको खोजि र संरक्षण गर्न सके विश्व समुदायमा हामी र हाम्रो देशको परिचय विस्तार हुन सक्दछ ।

 

 

TOP